Pentingnya Istiqomah dalam dzikir bersama
Ceramah
D
Dasep Supriatna
30 April 2026
6 menit baca
1 views
اَلسَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللهِ وَبَرَكَاتُهُ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ، وَالصَّلَاةُ وَالسَّلَامُ عَلَى أَشْرَفِ الْأَنْبِيَاءِ ...
اَلسَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللهِ وَبَرَكَاتُهُ
الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ، وَالصَّلَاةُ وَالسَّلَامُ عَلَى أَشْرَفِ الْأَنْبِيَاءِ وَالْمُرْسَلِينَ، نَبِيِّنَا مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِهِ وَصَحْبِهِ أَجْمَعِينَ. أَمَّا بَعْدُ.
قَالَ اللهُ تَعَالَى فِي كِتَابِهِ الْكَرِيمِ:
"يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اذْكُرُوا اللَّهَ ذِكْرًا كَثِيرًا * وَسَبِّحُوهُ بُكْرَةً وَأَصِيلًا" (الأحزاب: 41-42).
رَبِّ اشْرَحْ لِي صَدْرِي وَيَسِّرْ لِي أَمْرِي وَاحْلُلْ عُقْدَةً مِنْ لِسَانِي يَفْقَهُوا قَوْلِي.
Alhamdulillah, puja sinareng puji urang sanggakeun ka hadirat Allah SWT, anu parantos maparin rahmat, hidayah, sareng kasalametan ka urang sadayana, dugi ka urang tiasa kumpul di tempat anu mulya ieu dina raraga ngalaksanakeun silaturahmi bari ngareregepkeun pangajian, mugi-mugi urang sadayana kalebet jalmi-jalmi anu dikersakeun ku Allah SWT.
Hadirin anu ku sim kuring dipihormat,
Langan sadaya para alim ulama, para kiai, para ustadz, para ustadzah, pamarentah desa anu ku sim kuring dipihormat, bapa-bapa, ibu-ibu, mamang-mamang, bibi-bibi, barudak-barudak, sadayana wargi anu ku Allah di mulyakeun. Awit ti payun sim kuring ngahaturkeun nuhun kana kasumpinganana, kana kasabaranana dina ngadagoan, mugi-mugi kasumpingan ieu janten ciciren kanyaah urang ka agami urang, ka sasama, sareng ka diri urang nyalira.
Dinten ieu urang bade sasarengan ngemutan hiji perkawis anu kacida pentingna dina kahirupan urang salaku ummat Islam, nyaeta ngeunaan "Pentingna Istiqamah dina Dzikir Babarengan". Urang terang, yen dzikir teh mangrupakeun salah sahiji cara urang ngadeukeutkeun diri ka Allah SWT. Nanging, sakadar dzikir hungkul teu acan cekap, perluna aya istiqamah, teras langkung sae deui upami dilaksanakeun babarengan. Naon sababna? Insya Allah urang bakal ngabahasna.
Hadirin anu mulya,
Istiqamah hartina tetep dina hiji kaayaan, teu gampil robah, atanapi ngalaksanakeun hiji amaliyah secara ajeg tur teratur. Dina konteks dzikir, istiqamah hartina urang ngalaksanakeun dzikir teh dina waktu-waktu anu tos ditangtoskeun, teu kantun, teu bolos-bolos, sanajan dina kaayaan sesah atanapi riweuh. Allah SWT parantos ngadawuh dina Al-Qur'an surat Al-Baqarah ayat 153:
"يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلَاةِ ۚ إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِينَ"
Artina: "Hé jalma-jalma anu ariman, ménta tulung maranéh ku sabar jeung salat. Saéstuna Allah téh bareng jeung jalma-jalma anu sabar."
Ayat ieu ngajarkeun ka urang yen salah sahiji cara nepi ka bisa istiqamah dina sagala urusan, kaasup dzikir, nyaeta ku cara sabar jeung salat.
Dzikir teh amaliyah anu kacida agungna. Dzikir teh mangrupakeun kadaharan ruh, mangrupakeun kakuatan jiwa. Nalika urang keur bingung, nalika urang keur sedih, nalika urang keur bungah, dzikir teh janten panarima atanapi pangbeberah hate. Dzikir teh teu ngan saukur ngucapkeun kalimat thayyibah, tapi leuwih ti eta, nyaeta nganyahokeun ayana Allah SWT dina saban kaayaan.
Naha pentingna dzikir babarengan? Nalika urang dzikir sorangan, kadang-kadang aya rasa anggah-anggih, aya rasa males, atanapi gampil kaleungitan fokus. Beda halna upami urang dzikir babarengan. Aya rasa semangat, aya rasa ngadorong, aya rasa silih asah, silih asih, silih asuh. Dzikir babarengan teh ibarat sasarengan ngamankeun atanapi ngarawat hiji hal. Upami hiji jalmi ngajaga, tangtos aya waktos cape. Tapi upami seueur jalmi anu ngajaga, tangtos langkung kuat tur langkung gampil karinayakeunana.
Hiji hadits ti Abu Hurairah RA, yén Kanjeng Nabi Muhammad SAW ngadawuh:
"يَقُولُ اللهُ تَعَالَى: أَنَا عِنْدَ ظَنِّ عَبْدِي بِي، وَأَنَا مَعَهُ إِذَا ذَكَرَنِي، فَإِنْ ذَكَرَنِي فِي نَفْسِهِ، ذَكَرْتُهُ فِي نَفْسِي، وَإِنْ ذَكَرَنِي فِي ملأ، ذَكَرْتُهُ فِي ملأ خَيْرٍ مِنْهُمْ، وَإِنْ تَقَرَّبَ إِلَيَّ بِشِبْرٍ، تَقَرَّبْتُ إِلَيْهِ ذِرَاعًا، وَإِنْ تَقَرَّبَ إِلَيَّ ذِرَاعًا، تَقَرَّبْتُ إِلَيْهِ بَاعًا، وَإِنْ تَقَرَّبَ إِلَيَّ مَشْيًا، تَقَرَّبْتُ إِلَيْهِ هَرْوَلَةً." (رواه البخاري ومسلم)
Artina: "Allah SWT ngadawuh: Kami bareng jeung prasangka hamba Kami ka Kami. Jeung Kami bareng jeung nalika saurang hamba nginget (dzikir) ka Kami. Lamun manéhna nginget Kami dina jero haténa, Kami bakal nginget manéhna dina jero diri Kami. Jeung lamun manéhna nginget Kami dina hiji kaum (babarengan), Kami bakal nginget manéhna dina hiji kaum anu leuwih hadé ti maranéhna. Lamun saurang hamba ngadeukeutkeun diri ka Kami sajengkal, maka Kami bakal ngadeukeutkeun diri ka manéhna sajengkal leungeun. Lamun manéhna ngadeukeutkeun diri ka Kami sajengkal leungeun, Kami bakal ngadeukeutkeun diri ka manéhna sabadé (dua leungeun). Jeung lamun saurang hamba datang ka Kami bari leumpang, Kami bakal datang ka manéhna bari lumpat."
Tingali, ayana bagéan "وَإِنْ ذَكَرَنِي فِي ملأ، ذَكَرْتُهُ فِي ملأ خَيْرٍ مِنْهُمْ" (Jeung lamun manéhna nginget Kami dina hiji kaum, Kami bakal nginget manéhna dina hiji kaum anu leuwih hadé ti maranéhna). Ieu teh jelas nunjukkeun kana kautamaan dzikir babarengan. Nalika urang ngumpul luyu sareng niat ibadah (dzikir), Allah moal mopohokeun urang, malah bakal nginget urang di hadapan para malaikat anu langkung mulya.
Di sisi lain, ngalaksanakeun dzikir babarengan oge ngabentuk rasa sosial anu kuat di antara urang. Urang teu ngarasa sorangan dina ngajalankeun ibadah. Urang silih nyemangatan, silih ngingetan lamun aya nu poho, silih nguatkeun lamun aya nu keur lungse. Dina hiji riwayat nyaritakeun ngeunaan sabababna aya kelompok jalma anu ngumpul pikeun dzikir bareng, saurna kelompok éta bakal dileungitkeun dosana ku Allah SWT.
Para ulama oge ngajarkeun yen ngalaksanakeun dzikir babarengan, misalna tadarus Al-Qur'an, tahlil, atawa wirid babarengan, mangrupakeun hiji jalan pikeun ngabarkeun syiar Islam di tengah masyarakat. Ieu oge saluyu sareng ajaran Kanjeng Nabi Muhammad SAW anu ngajak urang pikeun ngamumuléan masjid, ngahirup-hirupkeun syiar agama.
Ayeuna kumaha carana urang bisa istiqamah dina dzikir babarengan?
1. Niat anu ikhlas tina hate. Urang kudu ngalakukeun ieu sadayana lantaran menta ridho Allah SWT, lain lantaran kapaksa atanapi pinter-pintersanan.
2. Ngajadikeun hiji jadwal anu pasti. Urang tiasa ngadamel jadwal mingguan, misalna unggal dinten Rebo wengi, atanapi unggal dinten Kemis sonten. Lamun tos janten jadwal, usahakeun ulah dugi ka bolos, kecuali aya uzur anu syar'i.
3. Milari tempat anu kondusif. Upami biasana di masjid, langkung sae dilaksanakeun di masjid. Upami di bumi salah sahiji warga, pilih tempat anu tenang tur tiasa ngumpul sadayana.
4. Silih ngingetan sareng silih ngadorong. Upami aya nu teu tiasa ngalaksanakeun, anu sanesna kedah ngadeukeutan, naroskeun kabarna, teras ngadorong deui supados tiasa ngiringan di sanes waktos.
5. Ngadamel suasana anu pikaresepeun dina ngalaksanakeun dzikir teh. Ulah kaleuleuwihan, tapi sing aya rasa bungah sareng nikmat nalika urang sasarengan ngadeukeutkeun diri ka Allah SWT.
Hadirin anu ku Allah dipasih hormat,
Sakumaha anu dijelaskeun ku Allah SWT dina surat Al-A'raf ayat 179:
"وَلَقَدْ ذَرَأْنَا لِجَهَنَّمَ كَثِيرًا مِّنَ الْجِنِّ وَالْإِنسِ ۖ لَهُمْ قُلُوبٌ لَّا يَفْقَهُونَ بِهَا وَلَهُمْ أَعْيُنٌ لَّا يُبْصِرُونَ بِهَا وَلَهُمْ آذَانٌ لَّا يَسْمَعُونَ بِهَا ۚ أُولَٰئِكَ كَالْأَنْعَامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ ۚ أُولَٰئِكَ هُمُ الْغَافِلُونَ"
Artina: "Jeung saéstuna, geus tangtu Kami nyiptakeun loba jin jeung manusa pikeun naraka. Maranéhna boga haté tapi teu bisa dipaké ngarti, maranéhna boga panon tapi teu bisa dipaké ningali, maranéhna boga ceuli tapi teu bisa dipaké ngadéngé. Maranéhna téh kawas sato ingon-ingon, malah leuwih sasat. Maranéhna téh jalma-jalma anu lalai."
Ayat ieu ngingetan ka urang sadayana sangkan ulah kalebet jalmi anu lalai, anu mopohokeun ka Allah SWT, mopohokeun tujuan hirup urang di alam dunya. Dzikir teh mangrupakeun salah sahiji ubar pikeun kaleuleuan.
Sangkan urang tiasa narima manfaat tina dzikir babarengan, urang kedah ngajadikeun eta teh hiji kabiasaan anu teu terpisahkan tina kahirupan sapopoe. Dzikir teh teu ngan ukur nalika aya musibah, tapi nalika aya kabagjaan ge urang kudu inget ka Allah. Nalika urang keur sehat, nalika urang keur aya rezeki, ulah poho ngucap syukur ka Allah via dzikir. Istiqamah dina dzikir babarengan bakal ngajantenkeun urang langkung kuat dina ngadapi sagala rupa ujian hirup. Umat anu istiqamah dina dzikirna, tangtos bakal janten umat anu kuat, umat anu kokoh imanna, umat anu ngahontal kabagjaan di dunya sareng di akhirat.
Insya Allah, kalayan istiqamah dina dzikir babarengan, urang sadayana tiasa ngajantenkeun diri urang langkung taat ka Allah SWT, langkung mikacinta ka Kanjeng Nabi Muhammad SAW, sareng langkung ngerem-ngemutan kana makna hirup urang di alam dunya, sabab hirup di dunia teh ngan ukur sakeudeung, anu langgeng mah hirup di akhirat. Mugi-mugi urang sadayana kalebet jalmi-jalmi anu istiqamah dina dzikirna.
Hadirin anu ku sim kuring dipihormat,
Sakitu anu tiasa kapihatur, mugi-mugi naon anu tos urang pedar dina danget ieu, tiasa janten manfaat sareng kanggo urang sadayana. Urang seja istiqamah dina dzikir babarengan, ngadeukeutkeun diri ka Allah SWT, mendetkeun silaturahmi antawis urang sasarengan.
Dungi ka dieu kapungkur heula rupina, hapunten anu kasuhun bilih aya kalepatan dina cariosan, boh nu disengaja atanapi nu teu disengaja. Ucapkeun hapunten nu teu weleh-weleh ti sim kuring pribadi ka sadaya panitia, ka sadaya jamaah, sareng ka sadaya pihak anu kantos kasorang lébéran cariosan sim kuring.
وَالسَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللهِ وَبَرَكَاتُهُ.