Logo Kangsantri AI

Nurudz Dzolam Bidah Terungkap

Ceramah
T
Taufik Hidayat
7 Oktober 2026 9 menit baca 1 views

اَلسَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللهِ وَبَرَكَاتُهُ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي هَدَانَا لِهَٰذَا وَمَا كُنَّا لِنَهْتَدِيَ لَوْلَا أَنْ هَدَانَا الل...

اَلسَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللهِ وَبَرَكَاتُهُ

الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي هَدَانَا لِهَٰذَا وَمَا كُنَّا لِنَهْتَدِيَ لَوْلَا أَنْ هَدَانَا اللَّهُ، وَالصَّلَاةُ وَالسَّلَامُ عَلَى نَبِيِّنَا الْمُصْطَفَى مُحَمَّدٍ خَيْرِ الْوَرَى، وَعَلَى آلِهِ وَأَصْحَابِهِ أَهْلِ الصِّدْقِ وَالْوَفَا. أَمَّا بَعْدُ:

فَقَالَ اللَّهُ تَعَالَى فِي الْقُرْآنِ الْعَظِيمِ، أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ: ﴿يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقَاتِهِ وَلَا تَمُوتُنَّ إِلَّا وَأَنْتُمْ مُسْلِمُونَ﴾.

رَبِّ اشْرَحْ لِي صَدْرِي وَيَسِّرْ لِي أَمْرِي وَاحْلُلْ عُقْدَةً مِنْ لِسَانِي يَفْقَهُوا قَوْلِي.

---

Sapaan & Pendahuluan

Pangersa para kasepuhan, para alim ulama, tokoh masyarakat, bapa-bapa anu wibawa, ibu-ibu anu gareulis tur solehah—komo lamun nuju nganggo mukena mah meni siga bidadari lungsur ti kayangan, mung hanjakal pas mulih ka bumi mukena dilaas, daster deui daster deui anu bolong handapeun kélékna—oge para pamuda-pemudi harepan bangsa anu ku simkuring dipikareueus tur dipihormat.

Puji miwah syukur urang sanggakeun ka Gusti Nu Maha Suci, Dzat Nu Maha Kawasa, Allah Rabbul ‘Izzati. Alhamdulillah, dina danget ieu urang tiasa kempel ngariung di ieu patempatan anu pinuh ku barokah, dina kaayaan sehat walafiat. Najan ceuk beja usum ayeuna mah seueur anu rada rieut sirah pedah harga beas naek, harga cabe naek, tapi alhamdulillah pameunteu jamaah di dieu mah sarareger keneh, margi ningali kana rarayna parantos katingal aya hilal-hilal snack sareng besek anu ngantosan di pengker.

Sholawat kalih kasalametan mugia salamina ngocor ngagolontor ka jungjunan alam, Kangjeng Nabi Muhammad ﷺ, ka kulawargina, ka para sahabatna, dugi ka urang sadaya salaku umatna anu mugia kenging syafa’at ti anjeunna di yaumil jaza wal hisab. Aamiin ya Robbal ‘Alamin.

Hadirin kaum muslimin wal muslimat anu mulya,
Zaman ayeuna ieu, urang sering pisan nguping hiji istilah anu nuju rame, boh dina dunya nyata komo dina medsos sapertos TikTok, YouTube, sareng Facebook. Kitu-kitu teh istilah: "Bid’ah!"

Aya jalma anu nembé meser HP Android anyar, kuotana nembe dieusian sapuluh rebu, teras nongton pidio ceramah lima menit dina internét, ujug-ujug lungsur ka jalan bari tutunjuk ka tatangga: "Tahlilan? Bid'ah! Maulidan? Bid'ah! Marhabaan? Bid'ah! Asup naraka!"

Aduh, Gusti... Asa meni gampang pisan ngabagi kavling naraka teh, asa siga calo tanah di perumahan baé! Padahal indung bapana ti kapungkur ngadidik nganggo tahlilan, ari ayeuna indung bapana rék dibid’ah-bid’ahkeun.

Ku kituna, dina ieu kasempetan, simkuring hoyong medar perkawis "Hakekat Bid’ah" dumasar kana kitab para ulama urang, nyaeta Kitab Nurudz Dzolam (Nur al-Zhalam ‘ala Manzhumat ‘Aqidat al-‘Awwam), karangan ulama agung pituin tanah Sunda/Banten anu janten Imam di Masjidil Haram, nyaeta Syaikh Nawawi Al-Bantani. Supados urang henteu kabawakeun ku angin ribut fitnah, henteu padu nyalahkeun batur, sareng ibadah urang langkung mantep tur tengtrem.

---

Pembahasan Utama

#### Poin 1: Hakekat Bid'ah Numutkeun Kitab Nurudz Dzolam (Ulah Sagala Dianggap Dosa)

Hadirin anu dipikahormat,
Dina Kitab Nurudz Dzolam, Syaikh Nawawi Al-Bantani nerangkeun ka urang sadaya ngeunaan akidah sareng syariat. Anjeunna nyutat pamadegan para ulama mazhab Syafi’iyyah, khususna Imam Asy-Syafi’i rahimahullah, ngeunaan hakekat perkara anyar dina agama.

Sacara bahasa (etimologi), bid’ah teh hartosna perkara anu anyar, anu teu aya conto sacara persis dina mangsa sateuacanna. Nanging sacara istilah agama (syara’), naha sagala rupa nu anyar teh langsung haram jeung matak asup naraka? Tangtos henteu!

Imam Syafi’i ngabagi bid’ah kana dua rupa:
1. Bid’ah Mahmudah / Hasanah (Anu Hade): Nyaeta perkara anyar anu henteu patukang tonggong (henteu bertentangan) sareng Al-Qur'an, Sunnah, Ijma', atanapi Atsar Sahabat, sarta ngagaduhan dadasar kaidah umum dina syariat.
2. Bid’ah Madzmumah / Dhalalah (Anu Goreng/Sesat): Nyaeta perkara anyar anu patukang tonggong sareng nash Al-Qur'an, Hadits, atanapi ngarobih pondasi agama anu parantos baku.

Dalil tina Al-Qur'an anu negeskeun yen perkara anyar anu sae pikeun ngadeukeutkeun diri ka Allah teh dipuji, sakumaha pidawuh Allah SWT dina Surat Al-Hadid ayat 27:

﴿وَجَعَلْنَا فِي قُلُوبِ الَّذِينَ اتَّبَعُوهُ رَأْفَةً وَرَحْمَةً وَرَهْبَانِيَّةً ابْتَدَعُوهَا مَا كَتَبْنَاهَا عَلَيْهِمْ إِلَّا ابْتِغَاءَ رِضْوَانِ اللَّهِ﴾

Artosna: "Jeung Kami jadikeun dina hate jalma-jalma anu marilu ka anjeunna rasa kanyaah jeung karunya. Sarta maranehna ngayakeun rahbaniyyah (cara anyar dina ibadah) anu henteu diwajibkeun ku Kami ka maranehna, kajaba maranehna migawena karana nyiar karidhaan Allah." (QS. Al-Hadid: 27)

Sarta Kangjeng Nabi Muhammad ﷺ ngadawuh dina hadits shahih:

مَنْ أَحْدَثَ فِي أَمْرِنَا هَذَا مَا لَيْسَ مِنْهُ فَهُوَ رَدٌّ

Artosna: "Sing saha jalma anu ngayakeun perkara anyar dina urusan (agama) kami ieu anu sanes bagian tina dasarna, mangka perkara eta ditolak." (HR. Bukhari no. 2697 & Muslim no. 1718).

Titénan hadirin, dina hadits disebatkeun kecap: مَا لَيْسَ مِنْهُ (mâ laysa minhu) anu hartosna "perkara anu henteu aya dasarna dina agama". Janten, upami aya perkara anyar tapi aya dadasarna tina Al-Qur'an sareng Hadits, sapertos ngempelkeun jalma pikeun dzikir, sholawatan, atanapi ngaos elmu, eta mah sanes perkara anu ditolak!

Conto gampilna kieu bapa-bapa:
Upami aya bapa-bapa angkat ka masjid netepan Juma'ah numpak motor Beat atanapi N-Max. Dina zaman Kangjeng Nabi pan teu aya motor matic! Naha pantes lamun aya nu nyarios: "Bapa naek motor matic ka masjid teh bid'ah dhalalah, baheula mah Nabi kana onta, jadi bapa asup naraka!" Pan henteu kitu logika agama teh! Motor eta wasilah (sarana), ari tujuanana mah netepan Juma'ah.

Kitu deui dina raraga ngaos, ayana pasantren, Madrasah Diniyah, buku raport santri, bedug di masjid, mikrofon TOA anu sok ngahiung mun dianggo adzan—eta sadayana barang anyar, tapi hasanah, margi ngabantosan syi'ar agama Islam!

---

#### Poin 2: Ngartos Hadits "Kullu Bid'atin Dhalalah" jeung Konsep Sunnah Hasanah

Hadirin anu dimulyakeun ku Allah,
Aya kalana jalma anu sok ngabid'ahkeun teh ngan saukur nyepeng hiji dalil sacara tekstual, nyaeta hadits: Kullu bid'atin dhalalah (Sakur-sakur bid'ah teh sesat).

Dina Kitab Nurudz Dzolam, Syaikh Nawawi Al-Bantani ngajelaskeun nganggo kaidah ilmu Ushul Fiqh, yen kecap "Kullu" (كُلُّ) dina basa Arab henteu salamina hartosna sakabehna tanpa aya iwal (exception). Dina elmu balaghah sareng ushul, ieu disebat ‘Aammun Ukhshisho bihi Ba’dhuhu (lafaz umum tapi ngagaduhan panghususan).

Contona dina Al-Qur'an Surat Al-Ahqaf ayat 25, nalika Allah nyaritakeun ngeunaan angin topan anu ngancurkeun kaum 'Ad:

﴿تُدَمِّرُ كُلَّ شَيْءٍ بِأَمْرِ رَبِّهَا فَأَصْبَحُوا لَا يُرَىٰ إِلَّا مَسَاكِنُهُمْ﴾

Artosna: "Anu ngancurkeun sagala rupa hal kalawan parentah Pangeranna, nepi ka maranehna teu katingali deui kajaba ngan saukur urut paimahan maranehna." (QS. Al-Ahqaf: 25).

Tingali dina eta ayat, disebatkeun ngancurkeun kulla syai-in (sakur-sakur perkara). Tapi naha bumi, langit, sareng gunung-gunung harita milu hancur? Henteu! Nu hancur ngan saukur jalma-jalma doraka sareng pakayana. Hartosna, kecap "Kullu" di dinya aya panghususan.

Kitu deui perkawis bid'ah, parantos dikuatkeun ku hadits shahih riwayat Imam Muslim:

مَنْ سَنَّ فِي الْإِسْلَامِ سُنَّةً حَسَنَةً فَلَهُ أَجْرُهَا وَأَجْرُ مَنْ عَمِلَ بِهَا بَعْدَهُ مِنْ غَيْرِ أَنْ يَنْقُصَ مِنْ أُجُورِهِمْ شَيْءٌ

Artosna: "Sing saha jalma anu nyieun taratas (kabiasaan/metode) anu hade dina Islam, mangka anjeunna baris kenging ganjaranna jeung ganjaran jalma-jalma anu ngamalkeunana sanggeusna, kalawan henteu ngurangan saeutik oge tina ganjaran maranehna." (HR. Muslim no. 1017).

Tah, para wargi sadaya! Numutkeun Syaikh Nawawi dina Nurudz Dzolam, conto prak-prakan Sunnah Hasanah teh seueur pisan:
1. Sahabat Umar bin Khattab ngumpulkeun shalat Tarawih 20 rakaat berjamaah di masjid diimaman ku Sahabat Ubay bin Ka'ab. Harita Sahabat Umar ngadawuh: Ni'matil bid'atu hadzihi (Saé-saéna bid'ah nyaeta ieu).
2. Sahabat Utsman bin Affan nambihan adzan Juma'ah janten dua kali margi umat Islam harita parantos seueur sareng panyicinganana jarauh.
3. Imam Abul Aswad Ad-Du'ali masihan titik sareng harakat dina mushaf Al-Qur'an. Baheula mah Al-Qur'an teh 'gundul', teu aya jabar-jeer-pepesna! Mun teu aya harakatan, bapa-bapa di lembur ieu moal tiasa ngaos Al-Qur'an, tiasa lieur maca Alhamdu jadi Ilhimdi!

Ieu bukti yen para Sahabat sareng Ulama henteu kaku dina ngamaksad hadits kullu bid'atin dhalalah. Maranehna nganggo hikmah pikeun ngajaga kamaslahatan umat.

---

#### Poin 3: Amaliah Masyarakat Desa (Tahlilan, Maulidan, Rajaban) Numutkeun Timbangan Syariat

Hadirin kaum muslimin anu dipiasih ku Gusti Allah,
Ayeuna urang lebet kana perkara anu paling caket sareng urang lembur: Tahlilan, Yasinan, Rajaban, sareng Maulidan. Sering pisan aya nu nyarios, "Naha eta tahlilan henteu aya zaman Nabi? Eta bid'ah dhalalah!"

Hayu urang bedah sacara jero tur nganggo akal sehat dumasar kana naon anu diguratkeun dina Nurudz Dzolam:

Ari Tahlilan eusina naon bae, ibu-ibu?
1. Maca Surat Al-Fatihah (Aya dalilna? Seueur!).
2. Maca Surat Yasin, Ayat Kursi, Surat Al-Ikhlas (Aya dalilna? Shahih!).
3. Maca Istighfar: Astaghfirullahal 'adzim (Aya parentahna dina Quran!).
4. Maca Kalimah Thayyibah: Laa ilaha illallah (Afkhorudz dzikri!).
5. Maca Sholawat ka Nabi ﷺ (Parentah Allah dina Surat Al-Ahzab ayat 56).
6. Neneda/ngadoakeun mayit sangkan dihampura dosana (Parentah agama).
7. Di tungtung acara, aya suguhan kopi, leupeut, gorengan bala-bala, sareng besek kejo bodas sangu koneng (Shadaqah/Ikramud Dhaif).

Cobi simkuring tumaros: Ti nomer 1 dugi ka nomer 7, mana unsur anu haramna?
Naha aya dina tahlilan maca mantra nyembah tangkal caringin? Teu aya!
Naha aya dina tahlilan nyiapkeun ci-kopi campur tuak? Teu aya!
Nu aya mah neda ka Allah, ngadua ka Allah, bari sedekah tuangeun.

Allah SWT ngadawuh dina Al-Qur'an Surat Al-Ahzab ayat 41-42:

﴿يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اذْكُرُوا اللَّهَ ذِكْرًا كَثِيرًا وَسَبِّحُوهُ بُكْرَةً وَأَصِيلًا﴾

Artosna: "Eh jalma-jalma anu ariman! Sing getol anjeun maruji/dzikir ka Allah kalawan dzikir saloba-lobana, jeung kudu maca tasbih ka Anjeunna dina waktu isuk-isuk jeung sore." (QS. Al-Ahzab: 41-42).

Sarta dina hadits shahih riwayat Imam Muslim:

لَا يَقْعُدُ قَوْمٌ يَذْكُرُونَ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ إِلَّا حَفَّتْهُمُ الْمَلَائِكَةُ وَغَشِيَتْهُمُ الرَّحْمَةُ وَنَزَلَتْ عَلَيْهِمُ السَّكِينَةُ وَذَكَرَهُمُ اللَّهُ فِيمَنْ عِنْدَهُ

Artosna: "Henteu pati-pati aya hiji kaum anu diuk babarengan bari dzikir ka Allah 'Azza wa Jalla, kajaba maranehna bakal dikurilingan ku para malaikat, dilimpahan rahmat, diturunkeun katengtreman ka maranehna, jeung Allah bakal nyaritakeun ngeunaan maranehna ka mahluk nu aya di sisi-Na." (HR. Muslim no. 2700).

Matakna ulah aya deui pamuda anu mulang ti kota ujug-ujug nyarek indungna tahlilan bari nyarios: "Ema, ieu tahlil bid'ah!"
Ari tahlilan dicarék, tapi ari nongton orgen tunggal dangdutan tepi ka subuh diantep bae! Tah eta nu kabalik pikiranna mah! Giliran majelis dzikir dibid'ahkeun, giliran majelis maksiat didukung. Nau'dzubillahi min dzalik!

Dina Kitab Nurudz Dzolam, Syaikh Nawawi negeskeun yen sakur perkara anu nyababkeun umat kumpul dina kahadean, ngaraketkeun tali silaturahmi, masihan dahar ka fakir miskin, sareng ngingetkeun kana maot—eta sadayana kalebet kana Bid'ah Hasanah anu ngagaduhan ganjaran ageung di payuneun Allah SWT.

---

Kesimpulan & Penutup

Para wargi sadaya anu sami-sami ngarep karidhaan Allah,
Tina naon anu parantos dipedar tadi, urang tiasa nyandak tilu kacindekan utama:

1. Kahiji: Bid’ah teh henteu sadayana matak sesat. Aya Bid’ah Dhalalah (anu nyalahan aturan agama), sareng aya Bid’ah Hasanah (perkara anyar anu saluyu sareng ruh syariat Islam sarta mawa kamaslahatan).
2. Kaduana: Amaliah urang lembur sapertos Tahlilan, Maulidan, Rajaban, sareng Diba'an, dadasarna kuat tina Al-Qur'an sareng Hadits, nyaeta ibadah dzikir, sholawat, silaturahmi, sareng sedekah.
3. Katilu: Ulah gampang nga-kafirkeun atanapi ngabid’ah-bid’ahkeun batur anu béda pamadegan. Jaga karukunan tatangga, reketkeun ukhuwah Islamiyah, sareng teraskeun ngaji kitab ka para Ajengan sareng Kiai di lembur urang.

Hayu urang sami-sami ngaronjatkeun ibadah, ngahirup-hirupkeun masjid jeung musholla, ulah dugi ka masjid agreng tapi eusina ngan ukur marbot sareng cucunguk. Hayu urang eusi ku shalat berjamaah, pangaosan, sareng dzikir babarengan.

Sateuacan ieu acara dipungkas, hayu urang sami-sami munajat ka Allah SWT, neda kasalametan lahir sareng batin:

---

#### Doa Panutup

أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ. بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ.

الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ، حَمْدًا يُوَافِي نِعَمَهُ وَيُكَافِئُ مَزِيدَهُ. يَا رَبَّنَا لَكَ الْحَمْدُ كَمَا يَنْبَغِي لِجَلَالِ وَجْهِكَ وَلِعَظِيمِ سُلْطَانِكَ.
اللَّهُمَّ صَلِّ وَسَلِّمْ عَلَى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ.

اللَّهُمَّ أَرِنَا الْحَقَّ حَقًّا وَارْزُقْنَا اتِّبَاعَهُ، وَأَرِنَا الْبَاطِلَ بَاطِلًا وَارْزُقْنَا اجْتِنَابَهُ.

اللَّهُمَّ اجْمَعْ قُلُوبَنَا عَلَى الْإِيمَانِ وَالتَّقْوَى، وَأَلِّفْ بَيْنَ قُلُوبِنَا، وَانْصُرْنَا عَلَى أَنْفُسِنَا وَالشَّيْطَانِ.
اللَّهُمَّ اغْفِرْ لَنَا وَلِوَالِدَيْنَا وَارْحَمْهُمْ كَمَا رَبَّوْنَا صِغَارًا، وَلِجَمِيعِ الْمُسْلِمِينَ وَالْمُسْلِمَاتِ، الْأَحْيَاءِ مِنْهُمْ وَالْأَمْوَاتِ.
رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ.
وَصَلَّى اللَّهُ عَلَى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِهِ وَصَحْبِهِ وَسَلَّمَ، وَالْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ.

(Nun Gusti Allah, mugi Gusti nembongkeun ka abdi sadaya yen perkara anu bener teh bener tur paparin kakiatan pikeun ngiringanana, sarta tembongkeun yen perkara anu batil teh batil tur paparin kakiatan pikeun ngajauhanana. Mugi Gusti ngahijikeun hate abdi sadaya dina katakwaan, ngahampura dosa sepuh abdi sadaya, sareng maparin kasalametan dunya sinareng akhirat).

---

Doa Kaffaratul Majelis:

سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ أَسْتَغْفِرُكَ وَأَتُوبُ إِلَيْكَ

وَالسَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللهِ وَبَرَكَاتُهُ

Bagikan artikel ini

Artikel Lainnya

Lihat semua →