Logo Kangsantri AI

Mengaji Ushul Fiqh: Fondasi Islam

Ceramah
R
Rajib komara
12 September 2026 3 menit baca 13 views

اَلسَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللهِ وَبَرَكَاتُهُ اَلْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ، وَالصَّلَاةُ وَالسَّلَامُ عَلَى أَشْرَفِ الْأَنْبِيَاءِ...

اَلسَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللهِ وَبَرَكَاتُهُ

اَلْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ، وَالصَّلَاةُ وَالسَّلَامُ عَلَى أَشْرَفِ الْأَنْبِيَاءِ وَالْمُرْسَلِينَ، نَبِيِّنَا مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِهِ وَصَحْبِهِ أَجْمَعِينَ. أَمَّا بَعْدُ. قَالَ اللهُ تَعَالَى فِي كِتَابِهِ الْكَرِيمِ: ﴿فَلَوْلَا نَفَرَ مِنْ كُلِّ فِرْقَةٍ مِنْهُمْ طَائِفَةٌ لِيَتَفَقَّهُوا فِي الدِّينِ وَلِيُنْذِرُوا قَوْمَهُمْ إِذَا رَجَعُوا إِلَيْهِمْ لَعَلَّهُمْ يَحْذَرُونَ﴾. رَبِّ اشْرَحْ لِي صَدْرِي وَيَسِّرْ لِي أَمْرِي وَاحْلُلْ عُقْدَةً مِنْ لِسَانِي يَفْقَهُوا قَوْلِي

Alhamdulillah, puji syukur urang sanggakeun ka Allah SWT, sholawat sinareng salam mugia salamina dicurahkeun ka jungjunan urang sadaya, Nabi Muhammad SAW. Anu ku sim kuring dipihormat, para alim ulama, sesepuh, para kiai, asatidz, sarta asatidzah anu janten suluh tur obor kaimanan di lembur urang, wabil khusus ka pangurus pondok pesantren anu parantos maparin kasempetan kanggo urang tiasa kempel di ieu tempat anu pinuh ku barokah. Sarta anu paling dibangga-bangga, para santri, para pejuang ilmu, para calon ulama masa depan anu ku sim kuring dipikacinta.

Kumaha damang sadayana? Naha masih sumanget? Naha masih siap jadi pejuang agama?

Santriku sadaya, urang hirup di zaman anu luar biasa riweuhna. Patarosan ngeunaan hukum agama datang ti mana-mana, ti mimiti masalah ibadah dugi ka masalah teknologi modern. Lamun urang teu boga "kompas", urang bakal sesat di tengah jalan. Kompas eta teh nyaeta Ushul Fiqh! Loba santri nu nanya, "Kang, naha sih urang kedah riweuh diajar Ushul Fiqh? Pan tos aya Fiqhna?" Duh, ieu sasar, ieu lepat pisan! Fiqh teh produkna, Ushul Fiqh teh "mesin" anu ngahasilkeun produkna. Tanpa Ushul Fiqh, urang ngan ukur jadi nu nuturkeun, sanés nu ngartos.

Allah SWT parantos ngadawuh:

﴿وَمَا كَانَ الْمُؤْمِنُونَ لِيَنْفِرُوا كَافَّةً فَلَوْلَا نَفَرَ مِنْ كُلِّ فِرْقَةٍ مِنْهُمْ طَائِفَةٌ لِيَتَفَقَّهُوا فِي الدِّينِ﴾
"Sareng henteu sakuduna jalma-jalma mu'min éta angkat sadayana (ka medan perang). Ku kituna, naha henteu indit tina tiap golongan di antara maranéhna saeutikna pikeun ngalap ilmu fiqh (ngaji jero) ngeunaan agama." (QS. At-Taubah: 122).

Ayat ieu teh tugas kanggo urang sadaya! Jadi santri teh tugasna ngalap elmu nu jero, lain ngan saukur apal kulitna. Ushul Fiqh teh alat kanggo ngolah dalil. Imam Syafi’i, pamingpin madzhab urang, parantos ngadawuh dina kitabna Ar-Risalah:

"أَنَّ الْعِلْمَ بِالْأُصُولِ هُوَ الْأَسَاسُ الَّذِي يَقُومُ عَلَيْهِ بِنَاءُ الْفِقْهِ"
"Saéstuna élmu Ushul téh nyaéta pondasi anu dijadikeun dasaran pikeun ngadegkeun wangunan Fiqh."

Lamun urang ngaku santri tapi teu ngaji Ushul Fiqh, sarua jeung urang hayang jadi insinyur tapi teu diajar matematika. Rek jadi naon? Rek kumaha urang bisa ngahukuman perkara anyar saperti crypto, AI, atawa masalah medis anu rumit lamun urang teu apal Qiyas, Istishab, atawa Maslahah Mursalah?

Nabi Muhammad SAW ngadawuh:

مَنْ يُرِدِ اللَّهُ بِهِ خَيْرًا يُفَقِّهْهُ فِي الدِّينِ
"Sing saha jalma anu dikersakeun ku Allah pikeun meunang kahadéan, maka bakal dipahamkeun anjeunna kana perkara agama." (HR. Bukhari & Muslim).

"Yu-faq-qih-hu", hartina paham kana akar-akarna. Lain ngan apal "halal-haram", tapi apal naha ieu halal, naha ieu haram. Di sinilah letak kemuliaan santri. Ushul Fiqh ngajarkeun urang berpikir kritis, terstruktur, tur bijaksana. Lamun urang geus ngajina, urang moal babari ngabid'ahkeun batur, moal babari ngafirkeun batur, sabab urang apal yen hukum teh luas tur aya kaidah-kaidahna.

Santriku anu sumangetna ngagedur! Jangan pernah bosen diajar Qawaidul Fiqhiyyah. Ulah aral subaha diajar Dalalatul Alfadz. Ieu teh senjata nu bakal mawa anjeun jadi pamingpin umat. Lamun anjeun ahli Ushul Fiqh, anjeun moal bakal gampang kabejér-béjér ku paham nu nyimpang.

Jadi, hayu, urang tanjeurkeun niat! Jadikeun Ushul Fiqh kitab anu wajib anjeun kawasa. Jadikeun elmu ieu jalan pikeun nembus ka surga Allah. Ulah jadi santri nu "ngilu-ngilu" hungkul, jadilah santri nu "nyaho" kana dasarna. Masa depan Islam aya di pundak anjeun. Lamun santri kiwari lemah elmu Ushul Fiqh-na, maka umat bakal leungiteun pituduh.

Ringkesna, ngaji Ushul Fiqh teh harga diri urang salaku santri. Eta teh bukti yen urang bener-bener tafaqquh fid din. Hayu, urang giatkeun deui! Teu aya elmu nu sesah lamun urang ikhlas jeung istiqomah.

Ya Allah, paparinan hidayah ka santri-santri sadaya, bukakeun manahna sangkan tiasa ngartos elmu Ushul Fiqh, sangkan aranjeunna tiasa janten panyambung lidah Rasulullah dina ngajaga syariat. Ya Allah, jadikeun aranjeunna jalmi anu alim, bageur, tur manfaat keur agama, bangsa, jeung nagara.

Hapunten tina sagala kakirangan, sim kuring mah manusa biasa anu pinuh ku dosa. Mugi naon nu kasanggakeun janten pangeling-ngeling kanggo urang sadaya.

وَالسَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللهِ وَبَرَكَاتُهُ

Bagikan artikel ini

Artikel Lainnya

Lihat semua →